Ngược dòng thời gian...
Mạng điện thoại di động bắt nguồn từ đầu thập niên 1980 tại châu Âu, ban đầu người ta phát triển một mạng điện thoại di động chỉ sử dụng trong một vài khu vực. Sau đó vào năm 1982 nó được chuẩn hoá bởi CEPT (European Conference of Postal and Telecommunications Administrations) với mục đích sử dụng chung cho toàn Châu Âu và được triển khai rộng khắp thế giới. Trong hơn một thập kỷ qua, thế giới đã chứng kiến sự phát triển ngoạn mục của mạng thông tin di động. Song hành với sự phát triển, nhiều sáng kiến về di động cũng đã được tạo ra, như thẻ SIM, tin nhắn SMS, kết nối GPRS giúp điện thoại truy cập web ở khắp mọi nơi.
Đánh dấu cho sự khởi đầu của ngành thông tin di động Việt Nam, năm 1993 doanh nghiệp đầu tiên khai thác dịch vụ thông tin di động GMS 900/1800 với thương hiệu MobiFone được thành lập. Cùng với cơ chế mở cửa thị trường viễn thông, thúc đẩy cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đã tạo ra nhiều hiệu ứng tích cực, các dịch vụ viễn thông đi vào cuộc sống, đặc biệt đối với thuê bao điện thoại di động nói chung và thuê bao di động trả trước nói riêng đã tạo bước ngoặt lớn trong việc phát triển thuê bao điện thoại di động và đã làm thay đổi bộ mặt của đời sống xã hội.
Tình hình phát triển thuê bao di động trên địa bàn tỉnh và những bất cập.
Có thể nói trong những năm qua các dịch vụ viễn thông đã phát triển hết sức nhanh chóng và đã đến với mọi người dân, hộ gia đình, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Hiện trên địa bàn tỉnh có 5 doanh nghiệp viễn thông hoạt động, tính đến tháng 1/2012 có khoảng 169.093 thuê bao. Trong đó mạng di động Viettel dẫn đầu khoảng 49.8% thị phần kế tiếp là mạng MobiFone khoảng 17.35% thị phần, mạng di động VinaPhone khoảng 18%, mạng Vietnamobile 13% thị phần, 1.85% thị phần còn lại là mạng EVNTelecom (mới sát nhập vào Viettel) và S-Fone. Riêng thuê bao di động trả trước chiếm khoảng 70-75% tổng số thuê bao di động, cá biệt mạng Vietnamobile 100% là thuê bao trả trước. Với tốc độ phát triển thuê bao di động trên địa bàn tỉnh năm 2011 tăng mới gần 54.5% so với năm 2010.
Tuy nhiên, việc phát triển ồ ạt thuê bao di động trả trước đã gây nên nhiều bất cập trong thời gian qua như: tin nhắn lừa đảo, tống tiền, đe doạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, nhắn tin quảng cáo, tặng tiền vào tài khoản …. Đối tượng bị quấy nhiễu không thiếu bất cứ ai. Thủ phạm của những cuộc điện thoại, những tin nhắn nói trên không ai khác là từ thuê bao trả trước. Điều tệ hại hơn là những tin nhắn này lại được gửi đến vào những giờ không ai muốn nhận: giờ nghỉ trưa, lúc nửa đêm; điều này đã gây lãng phí kho tài nguyên số, bởi vì, hiện nay, có nhiều số chỉ được dùng một lần rồi bỏ đi, các thuê bao khóa hai chiều, ''thuê bao ảo'' đang chiếm tỷ lệ khá cao, trong khi dải số cho các mạng di động hiện nay không dồi dào và thời gian gần đây, nhiều mạng di động đã liên tục phải tăng thêm đầu số.
Nguyên nhân bùng nổ Sim rác và công tác quản lý nhà nước
Để quản lý thuê bao trả trước, ngày 04/9/2007 Bộ Thông tin và Truyền thông(TT&TT) ban hành Quyết định số 03/2007/QĐ-BTTTT, bắt buộc tất cả các thuê bao di động trả trước phải đăng ký thông tin. Để tăng cường hiệu quả, giám sát chặt chẽ hơn việc đăng ký thông tin, Tiếp theo ngày 24/6/2009, Bộ TT&TT ban hành Thông tư 22/2009/TT-BTTTT thay thế Quyết định 03.
Về phía Sở Thông tin và Truyền thông thực hiện chức năng quản lý nhà nước được phân công, trong năm 2011 Sở đã chủ trì phối hợp với phòng PA81(Công An tỉnh) tiến hành kiểm tra tại các điểm giao dịch trên toàn tỉnh, việc tổ chức kiểm tra vừa chấn chỉnh, uốn nắn, xử lý kịp thời các sai phạm, thiếu sót của doanh nghiệp, chi nhánh, các chủ điểm giao dịch và người sử dụng nhằm yêu cầu các đối tượng này tuân thủ đúng các quy định của pháp luật; qua đợt kiểm tra, đoàn kiểm tra đã thu giữ và xử lý 817 SIM đăng ký trước thông tin, nhà mạng có số thuê bao kích hoạt trước lớn nhất là Viettel, kế đến là Vinaphone và MobiFone. Có thể nói nguyên nhân cơ bản khiến cho việc nhiều SIM thuê bao trả trước được kích hoạt trước xuất phát từ 3 phía.
Đối với các doanh nghiệp, điều dễ nhận thấy đó là việc ký thoả thuận uỷ quyền chỉ mang tính hình thức, doanh nghiệp gần như không thể quản được các chủ điểm giao dịch.
Đối với các điểm giao dịch được doanh nghiệp uỷ quyền, việc đăng ký thông tin được thực hiện hết sức tràn lan, chủ yếu mang tính đối phó với cơ quan quản lý nhà nước. Điều này thể hiện ở chỗ các điểm giao dịch được kiểm tra, nhiều điểm không có thoả thuận uỷ quyền với doanh nghiệp, đăng ký trước thông tin thuê bao để dễ dàng bán cho người sử dụng, nhất là loại SIM 11 số, SIM được bán ở các đợt khuyến mãi của doanh nghiệp (thường được gọi là sim khuyến mãi hay sim rác) của các mạng Viettel, MobiFone, Vinaphone, Vietnamobile, được bày bán nhiều nhất và cũng được người dùng mua nhiều nhất. Bên cạnh đó, để hỗ trợ các điểm giao dịch bán hàng đăng ký thông tin thuê bao, các doanh nghiệp đã thanh toán cho mỗi chủ điểm giao dịch từ 10.000 – 14.000 đồng/SIM khi kích hoạt thành công SIM bán cho khách hàng. Đây chính là nguyên nhân cơ bản nhất dẫn đến các chủ điểm giao dịch đã rất tích cực đăng ký thông tin và kích hoạt SIM trả trước để được hưởng tiền từ doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc kích hoạt hàng loạt SIM trước dẫn đến thời hạn sử dụng SIM sẽ chỉ còn rất ít nếu SIM không được bán kịp thời. Để tạo điều kiện cho hệ thống bán hàng của mình, các doanh nghiệp đã “tiếp tay” tách phần đăng ký thông tin và kích hoạt SIM thành 02 công việc khác nhau. Nghĩa là, SIM cứ được đăng ký thông tin, sau khi đăng ký xong, SIM được bán ra thị trường và được tính thời hạn sử dụng kể từ khi cuộc gọi đầu tiên được thực hiện. Chủ một cửa hàng điện thoại tại thị xã Gia Nghĩa tiết lộ: “Các đại lý đều có sim đa năng. Họ tự nghĩ ra tên họ ai đó để đăng ký, miễn sao đọc nghe quen quen là xong. Nhờ vậy họ mới đăng ký trước thuê bao dễ dàng”.
Đối với người tiêu dùng khi mua SIM thông thường họ muốn nhanh chóng, tiện lợi mà ít biết đến quy định của pháp luật hoặc có biết thì cũng ngại ngần khi đăng ký các thông tin chính thức của mình.
Một thực tế khác là cả các doanh nghiệp viễn thông và khách hàng đều không cưỡng lại được sự hấp dẫn của lợi nhuận từ những chiếc “sim rác” mang lại. Với những chiếc sim khuyến mại, các nhà cung cấp bán được nhiều Sim sẽ tăng trưởng thị phần thuê bao, còn người dùng thì sẽ được hưởng lợi từ việc tài khoản của mình được nhân gấp đôi, gấp ba.
Bên cạnh những điểm giao dịch cố tình bất chấp pháp luật để trục lợi, những đối tượng cố tình che giấu thông tin cá nhân để thực hiện các hành vi vi phạm thì cũng có nhiều người sử dụng chân chính, tôn trọng pháp luật không ngại ngần khi đăng ký các thông tin chính thức của mình. Nhiều đại lý, điểm giao dịch của doanh nghiệp thực hiện một cách nghiêm túc quy định của pháp luật trong việc quản lý thuê bao trả trước. Do đó, trong cơ sở dữ liệu thuê bao của doanh nghiệp hiện tại tồn tại cả những thông tin không chính xác và thông tin chính xác. Nhưng để đánh giá có bao nhiêu thông tin là chính xác, bao nhiêu thông tin là không chính xác thì chưa có một cơ sở nào để thực hiện. Bởi cái khó là cho đến nay, chúng ta cũng chưa có một cơ sở dữ liệu về chứng minh nhân dân, hộ chiếu.
Trong thời gian tới, để quản lý một cách chặt chẽ thuê bao trả trước, đạt được mục tiêu đặt ra, cần sự đồng lòng của cả bốn bên có liên quan.
Thứ nhất: Đối với cơ quan nhà nước cần thực hiện một số công việc sau: Chỉ đạo các doanh nghiệp kiên quyết cắt chức năng đăng ký thông tin của các SIM đa năng đã cấp phát ra cho chủ điểm giao dịch trong thời gian qua. Tăng cường công tác thanh tra, xử phạt thật nghiêm khắc các hành vi vi phạm pháp luật của các doanh nghiệp thông tin di động, các chủ điểm giao dịch, người sử dụng dịch vụ. Cần thiết, có thể sử dụng biện pháp thật mạnh là cắt liên lạc toàn bộ các thuê bao đăng ký thông tin không chính xác.
Thứ hai: Đối với các doanh nghiệp thông tin di động. Là đơn vị trực tiếp tiếp nhận, quản lý thông tin thuê bao, quản lý hệ thống bán hàng, đăng ký thông tin của mình, các doanh nghiệp cần nghiêm túc hơn nữa vì lợi ích chung của toàn xã hội. Trước hết thể hiện bằng việc nghiêm chỉnh chấp hành quy định của pháp luật, hoàn thiện tốt hơn hệ thống quản lý thông tin, loại bỏ được các thông tin đăng ký không chính xác. Kiên quyết cắt bỏ thoả thuận uỷ quyền, hợp đồng uỷ quyền với các chủ điểm giao dịch vi phạm pháp luật, các chủ điểm giao dịch không đảm bảo yêu cầu, điều kiện quy định tại Thông tư 22. Cùng với cơ quan quản lý nhà nước tuyên truyền pháp luật về quản lý thuê bao trả trước đến người sử dụng dịch vụ.
Thứ ba: Đối với chủ điểm giao dịch, cần chủ động tìm hiểu và thực hiện đúng quy định của pháp luật trong việc quản lý thuê bao trả trước. Nghiêm chỉnh thực hiện những nội dung đã thoả thuận với doanh nghiệp khi được uỷ quyền, không đăng ký thông tin SIM trả trước trước khi bán ra thị trường, đăng ký đúng thông tin của người sử dụng dịch vụ.
Thứ tư: Đối với người sử dụng dịch vụ, cần nhận thức được việc đăng ký thông tin thuê bao là trách nhiệm, quyền lợi của mình khi sử dụng dịch vụ, không cho phép người khác sử dụng thông tin của mình để đăng ký thông tin chủ thuê bao di động trả trước.
Với tốc độ phát triển thuê bao nhanh như hiện nay, nếu càng để lâu, Sim rác ngày càng bùng nổ sẽ gây lãng phí kho tài nguyên số và công tác quản lý sẽ gặp khó khăn hơn. Vì lợi ích chung của toàn xã hội chúng ta hãy thực hiện nghiêm các quy định về quản lý thuê bao di động trả trước./.
Xuân Nguyên