Dân tộc M’nông là một trong những cư dân sinh sống lâu đời ở Đắk Nông, với dân số hiện nay khoảng 41.000 người, với một nền văn hóa truyền thống phong phú và đa dạng, thể hiện thông qua cuộc sống sinh hoạt, giao tiếp, ngôn ngữ, tín ngưỡng, âm nhạc, nghi lễ, lễ hội, luật tục, kiến trúc, ẩm thực... và có những loại hình văn hóa hết sức tiêu biểu, độc đáo như văn hóa cồng chiêng nằm trong vùng văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể truyền khẩu của nhân loại, văn hóa sử thi được các nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam đánh giá là địa phương có số lượng đồ sộ với khoảng 80 tác phẩm, trong đó đã xuất bản được 12 tác phẩm. Tuy nhiên, nền văn hóa truyền thống của các dân tộc bản địa Đăk Nông nói chung và dân tộc M’nông nói riêng đang đứng trước những thách thức lớn.
Trong xu thế hội nhập, sự giao lưu giữa các nền văn hóa hiện đại đã tác động ảnh hưởng rất sâu sắc đối với văn hóa truyền thống; mặt khác, các thế lực thù địch đã lợi dụng sự tín ngưỡng của một bộ phận nhân dân để lôi kéo, xúi dục đồng bào bán hoặc đập phá cồng chiêng, hủy bỏ lễ hội. Môi trường sống thay đổi, sự tác động của mặt trái cơ chế thị trường, đời sống kinh tế khó khăn... đã làm cho các giá trị văn hoá truyền thống dần bị lãng quên, và mai một, ở những 
nghệ nhân già làng hoặc những người ưu tú trong cộng đồng, tuy họ rất yêu thích và trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, nhưng do đã theo một tôn giáo khiến họ dè dặt, miễn cưỡng trong việc bảo tồn và phát huy vốn di sản văn hóa truyền thống. Trong khi đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc M’nông còn nhiều hạn chế, chưa thực sự trở thành động lực và tự thân vận động của người bản địa - chủ nhân của di sản văn hóa.
Những năm qua, công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của dân tộc M’nông tỉnh Đăk Nông đã được các cấp uỷ Đảng, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở hết sức quan tâm tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việc triển khai đề án, sự phối kết hợp giữa các cấp, các ngành chức năng tăng cường vận động, thuyết phục nhân dân hiểu và ý thức được việc giữ gìn bản sắc văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong đời sống của nguời dân.
Các hoạt động bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc M’nông đã tạo được nhận thức bảo vệ di sản văn hóa trong xã hội nói chung và đồng bào dân tộc M’nông, đồng tình ủng hộ và hết sức phấn khởi trước sự quan tâm của Đảng và nhà nước trong việc khơi dậy giá trị tinh thần truyền thống yêu nước, tạo ra sự gắn bó, đoàn kết, thân thiện, giúp đỡ nhau trong cộng đồng dân cư cùng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Kết quả bước đầu trong công tác nghiên cứu và ứng dụng đã khôi phục lại một số hoạt động văn hóa truyền thống có hiệu quả như: khôi phục các lễ hội, các bài chiêng, các làn điệu dân ca, sưu tầm nhiều bộ sử thi có giá trị phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc M’nông.
Để công tác bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc M’nông ngày càng có hiệu quả hơn, cần tiếp tục thực hiện một số nội dung, giải pháp sau:
1. Tiếp tục quán triệt tốt hơn nữa các chủ trương, đường lối của Đảng về công tác văn hóa và bảo tồn giữ gìn văn hóa dân tộc đến các cấp uỷ Đảng, chính quyền và toàn dân để nhận thức đầy đủ về văn hóa truyền thống dân tộc trong việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
2. Nâng cao năng lực của lực lượng cán bộ làm công tác bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa và các nghệ nhân làm công việc truyền dạy tại địa phương. Tăng cường các biện pháp tuyên truyền vận động, giáo dục các tầng lớp nhân dân địa phương có ý thức, trách nhiệm, tự nguyện, tự giác trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, đặc biệt giáo dục văn hóa truyền thống cho các thế hệ trẻ trong cộng đồng.
3. Đảm bảo nguồn lực để triển khai hoạt động bảo tồn và phát huy văn hoá truyền thống và tiếp tục thực hiện hiệu quả Đề án “Bảo tồn, phát huy lễ hội - hoa văn - cồng chiêng và nhạc cụ dân gian của các dân tộc tại chỗ tỉnh Đăk Nông giai đoạn 2010 - 2015”; đồng thời, tỉnh ta cần có nhiều đề tài nghiên cứu và ứng dụng trên lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn, trong đó chú trọng lĩnh vực văn hóa truyền thống và văn minh trong xã hội đương đại.
4. Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội các vùng đồng bào dân tộc M’nông, nhằm tạo môi trường sống thuận lợi, giúp cho đồng bào M’nông có điều kiện bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa truyền thống của cha ông để lại.
Tô Đình Tuấn
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch